دکتر محتشمی: دوستدار علم و عاشق خدمت بیریا به جامعۀ علمی
یادداشت تقدیمی از دکتر محمد قاسم وحیدی اصل — دانشگاه شهید بهشتی
ذهن ما از هر فردی دوگونه خاطره در خود نگه میدارد: یکی خاطراتی پراکنده و سطحی از آشنایانِ گذرا و دیگری رشتهای ناگسستنی از خاطرات عمیق که شرحی بلند از شخصیت کسانی که آنها را بهدرستی میشناسیم، در وجود ما میسازد.در این شرحِ بلند، خصلتهای اصلی فرد آنچنان پررنگ میشوند که گویی همه ی رفتار و گفتار او را همان چند ویژگی ناب تعیین میکنند.
خاطرات من از دکتر محتشمی، از دسته ی دوم است. نمیدانم نخستین بار در چه زمانی به دیدار ایشان نایل آمدهام، اما شرح بلند و پرمعنایی از اغلب ویژگیها و خصلتهای او در ذهنم نقش بسته است. میتوانم بگویم که همه یا قریب به اتفاق ملاقاتها و همصحبتیهایم با ایشان، در متن یا حاشیه ی جلسات و همایشهای انجمن آمار بوده است.
مهمترین خصلت دکتر محتشمی را، علاوهبر عشق او به کار علمی در هرسطحی و هر وجهی، در دلبستگی عمیق او به انجمن آمار دیدهام؛ دلبستگیای که همواره با این آرزو همراه بوده که انجمن تعالی یابد و اهداف خود را در مسیری درست پی بگیرد. یادم نمیآید که در هیچیک از موارد تصمیمگیری برای تعیین خطمشی فعالیتهای انجمن، ایشان موضعی خارج از اصول بنیادین انجمن آمار، و بهطورکلی، انجمنهای علمی اتخاذ کند و با وجود شور و حرارتی که اغلب در لحن و گفتارش در بیان موضعش آشکار بوده، از دایره ی انصاف خارج شده باشد. صفای باطن او همواره از کلامش نمایان است.
از دیگر خصال نیکوی ایشان، تکریم و حرمتداری نسبت به دیگر استادان و بهویژه پیشکسوتان بوده است. از خاطرم نمیرود که در یکی از دورههای مسئولیت من در انجمن آمار، موضوع انتخاب پیشکسوت انجمن برای آن دوره مطرح بود. دکتر محتشمی که به دلیل رابطۀ استاد و شاگردی ارتباط مستمری با شادروان خانم دکتر ماهبانو تاتا داشتند و مرتباً به ایشان سرمیزدند، اعضای کمیته را متوجه شرایط جسمی خانم دکتر تاتا کردند. اعضای کمیته نیز که فارغ از موضوع وخامت حال خانم دکتر، به جایگاه والای ایشان اذعان داشتند، به اتفاق آرا مهر تأیید بر انتخاب خانم دکتر ماهبانو تاتا به عنوان پیشکسوت آن دوره زدند و به این ترتیب، دقت نظر و حواسجمعی دکتر محتشمی (و البته نظر مساعد دیگر اعضای کمیته) موجب شد که کار انتخاب و تدوین کتابچه ی بزرگداشت بهموقع انجام شود و پیش از آنکه سفر بیبازگشت دکتر تاتا آغاز شود، به رؤیت ایشان برسد.
شاید اضافه کردن نکتهای دربارۀ دلیل علاقه و احترام خاص دکتر محتشمی نسبت به خانم دکتر تاتا خالی از لطف نباشد. بهطوریکه پیشتر هم متذکر شدم، دکتر محتشمی احترام خاصی برای استادان خود و کلاً همۀ استادان و بهویژه استادان پیشکسوت قائل هستند اما احترام ویژۀ ایشان برای خانم دکتر تاتا عمدتاً از این بابت بود که خانم دکتر تاتا بعد از فارغالتحصیلی از یک دانشگاه معتبر آمریکایی و چند سال کار در یک دانشگاه معتبر دیگر،کشور آمریکا را به قصد خدمت در ایران –کشور نیاکانی خود – ترک گفته و ساکن ایران شده بودند؛ بهخصوص در زمانی که کشور ما نیاز جدی به استادان علوم پایه داشت.
همانطور که اشاره شد، یکی از ویژگیهای بارز دکتر محتشمی صفای باطن اوست؛ صفایی که موجب میشود همه ی کارها را با خلوص نیت انجام دهد و برای پیشبرد مقاصد علمی و اهداف انجمن، از هیچ کوششی فروگذار نباشند. شرکت منظم در همایشهای انجمن آمار و همکاری و همراهی در برگزاری آنها به نحو احسن از دیگر کارهای سودمند ایشان و خدمترسانی به جامعۀ علمی است. نکتۀ قابلذکر در این رابطه آن است که دکتر محتشمی عموماً مسئولیت نشستهایی را در کنفرانسهای انجمن تقبل میکنند که کمتر شرکتکننده دارند، از قبیلنشستهای تاریخ و فلسفه ی آمار، و همۀ تلاش خود را به عمل میآورند که این نشستها به بهترین وجه ممکن برگزار شوند و استمرار پیدا کنند.
دکتر محتشمی با وجود جایگاه علمی و اداری والا، در ارتباط با کارهای علمی و انجمن، همواره سعی کرده است همچون یک سرباز عمل کند: مخلصانه، فروتنانه، جانانه. شاید همین است راز ماندگاری خاطرهٔ او در ذهنها با شاخصهای خلوص نیت وصفای باطن.
خلاصۀ کلام اینکه دکتر محتشمی انسانی خلیق، باصفا، و بیریاست؛ یعنی یک شهروند خوب، دوستداشتنی، و قابلاحترام. اما در مقام اندیشوری و عضویت در جامعۀ علمی، او را یک «عضو نمونه» یا «الگو» برای انجمن آمار میدانم. روزهای عمرش دراز و صدق و صفایش مستدام باد.
— دکتر محمد قاسم وحیدی اصل
دانشگاه شهید بهشتی